conservering en restauratie
Hoogduin Papierrestauratoren is gespecialiseerd in zowel preventieve conservering als actieve conservering en restauratie van archieven en bibliotheekcollecties. Wij zorgen dat uw archief of collectie veilig kan worden geraadpleegd en gedigitaliseerd en duurzaam kan worden opgeslagen.
Bij actieve conservering grijpen we in door het object te behandelen. Een conserveringsbehandeling kan bestaan uit bijvoorbeeld het reinigen van een object, het vlakken van een sterk vervormd object, het consolideren van loszittende onderdelen, het aanvullen van ontbrekende onderdelen en het plakken van scheuren. Restauratie is erop gericht een object terug te brengen in ‘oorspronkelijke’ staat.
Passieve of preventieve conservering zorgt voor de juiste voorwaarden voor het behoud van archieven en bibliotheekcollecties. Dit betreft bijvoorbeeld een juiste verpakking en verpakkingswijze, maar ook een goed calamiteiten- of collectiebehoudsplan.
Hoogduin kan u hele processen uit handen nemen; van schade-inventarisatie en conservering tot het opnieuw verpakken van uw collectie, maar we kunnen u ook adviseren en ondersteunen bij het behoud van uw collectie. Hierbij streven we naar minimale interventie: we doen niet meer dan noodzakelijk voor het behoud van uw collectie waarbij we uiteraard rekening houden met het door u beoogde gebruik. Hierin respecteren we de materiële integriteit van het stuk en besparen we u onnodige kosten. Wij maken gebruik van duurzame materialen en technieken die geen of minimale invloed hebben op de conditie van het object. In principe kunnen al onze behandelingen ongedaan gemaakt worden.
papierrestauratie, restauratie van archieven
De meeste schade aan objecten in archieven en bibliotheekcollecties ontstaat tijdens het verplaatsen en hanteren. Een klein scheurtje kan dan al snel uitscheuren tot een grote scheur, een omgevouwen hoekje in een bros papier kan afbreken of een fragiel papier kan blijven haken achter een ander object en daardoor scheuren. Schade kan het object ontsieren of het lezen van het object bemoeilijken. In het ergste geval raken onderdelen kwijt en gaat informatie verloren. De meeste behandelingen die wij uitvoeren zijn dan ook gericht op het voorkomen van verlies en verdere schade door het stabiliseren van bestaande schade.
Een scheurtje op een kwetsbare plek wordt geplakt, een omgevouwen hoekje teruggevouwen en een kwetsbaar papier krijgt een eigen omslag. Dit voorkomt dat het archief verder beschadigt bij het hanteren tijdens het digitaliseren of raadplegen. Een klein scheurtje dat een verwaarloosbaar risico geeft op verdere schade laten we vaak ongemoeid.
Wanneer uw collectie geregeld geraadpleegd of tentoongesteld wordt, behoort ook een hoger conseveringsniveau of restauratie tot de mogelijkheden.
aanvezelen
Soms zijn archiefstukken zo verteerd door vocht, schimmel of inktvraat dat er stukken zijn weggegevallen of de vezels geen samenhang meer hebben (vervilting). Bij het hanteren van deze stukken bestaat er een grote kans op informatieverlies. Om de informatie die in deze stukken besloten ligt toegankelijk te houden, kunnen de stukken worden “aangevezeld”. Dit houdt in dat de ontbrekende delen worden aangevuld met neutrale papierpulp. Wij gebruiken hiervoor een mengsel van katoen- en eucalyptusvezels. Daarnaast worden de stukken geheel of gedeeltelijk, éénzijdig gedoubleerd met heel dun, transparant Japans papier van 4-6 g/m2. De leesbaarheid van het materiaal wordt hierdoor zo min mogelijk beïnvloed. Wij recreëren in feite het oude papieren blad waardoor het stuk weer hanteerbaar is.
Voor stukken van bijzonder groot formaat of met bijvoorbeeld zegels gebeurt dit aanvezelen in een handmatig bediende “aanvezelbak”. Voor alle overige stukken beschikt Hoogduin Papierrestauratoren over een automatische “aanvezelmachine”. Deze machine is door Ted Indeweij Gerlings en Willem Hoogduin gebouwd in 2000 en in de loop der jaren steeds verder geoptimaliseerd. Hiermee kunnen we ca. 80-100 folio per uur aanvezelen (excl. voorbereiding en nabewerking) en kunnen we aanvezelwerk van hoge kwaliteit aanbieden tegen een gunstige prijs.
Na het aanvezelen worden de stukken gelijmd met een mengsel van Tylose (methyl-2-hydroxyethylcellulose) en tarwestijfsel, zodat er een goede hechting ontstaat tussen de aanvulling en het origineel.
boekrestauratie, restauratie van bibliotheekcollecties
Boeken zijn naast informatiedragers ook gebruiksvoorwerpen. Bij het raadplegen wordt de constructie van de band telkens weer onder spanning gezet. Een goed gebonden boek in goede conditie kan deze krachten heel goed opvangen. Is een boek niet goed gebonden of verkeert de band in slechte conditie, dan kan er schade ontstaan tijdens het raadplegen.
Hoogduin papierrestauratoren heeft twee boekrestauratoren in huis die zich graag buigen over het welzijn van uw boekencollectie. Wij restaureren van perkamenten, leren, linnen en papieren banden en maken conserveringsomslagen, boekendozen en andere verpakkingen voor boeken die helpen uw collectie te beschermen. Ook bij het digitaliseren van boeken kan er schade ontstaan wanneer een boek niet goed is gebonden of wanneer de band of het boekblok in slechte conditie verkeert. Wij kunnen u helpen uw collectie voor te bereiden voor digitalisering door uw collectie op objectniveau te beoordelen en door restauraties en aanpassingen uit te voeren waar dit mogelijk is.
Ook bij het digitaliseren van boeken kan er schade ontstaan wanneer een boek niet goed is gebonden of wanneer de band of het boekblok in slechte conditie verkeert. Wij kunnen u helpen uw collectie voor te bereiden voor digitalisering door uw collectie op objectniveau te beoordelen en door restauraties en aanpassingen uit te voeren waar dit mogelijk is.
restauratie en conservering van charters
Een charter is een term uit de archivistiek voor een op perkament geschreven akte, voorzien van een zegel. De naam ‘charter’ zegt dus alleen iets over het uiterlijk van een akte.
Ter bekrachtiging zijn charters voorzien van een of meerdere zegels aan zegelstaarten of een notarieel signet. De meeste charters dateren uit de late middeleeuwen. Veel charters zijn goed bewaard gebleven, omdat zij voor latere eigenaren het bewijs van eigendom van een stuk grond of een recht vormden.
Helaas zijn charters veelal in gevouwen toestand bewaard. Nu het perkament door de eeuwen heen is uitgedroogd en stijf is geworden, gaat het uitvouwen en raadplegen van de charters moeizaam. Hierdoor kan mechanische schade ontstaan aan het perkament zelf, de inkt, de zegels of zegelstaarten.
Wij kunnen u helpen uw perkamenten charters op een verantwoorde manier uit te vouwen zodat u ze vervolgens uitgevouwen en vlak kunt bergen. Uw charters zijn hierdoor veilig raadpleegbaar. Wij doen dit door het perkament geleidelijk en gecontroleerd te bevochtigen waardoor het weer soepeler wordt en zich makkelijk laat vlakken. Na dit proces kunnen de nu vlakke charters worden opgeborgen in een speciaal hiervoor ontwikkelde 3D-berging. De charters worden vastgezet met kartonnen lipjes en de zegels worden beschermd door Museum Art Foam. De kwetsbare charters kunnen na behandeling worden geraadpleegd zonder te hoeven worden gehanteerd.
Voorbereiding voor digitalisering
Het digitaliseren van archiefstukken behoort tot de kerntaken van een archief. Vaak worden hele archieven in een keer gedigitaliseerd. Digitaliseren van archiefmateriaal is tijdrovend en kostbaar. Om de kosten laag te houden, werken digitaliseringsbedrijven zo efficiënt en snel mogelijk. Hierbij is er niet altijd voldoende tijd en aandacht om kwetsbare stukken verantwoord te hanteren waardoor er schade aan uw archief kan ontstaan. Daarnaast zijn niet alle stukken zomaar geschikt voor het gangbare digitaliseringsproces; metalen delen, clips, ringbandjes, vuil of strooizand kunnen de glasplaat tussen object en camera bevuilen of beschadigen en gevouwen onderdelen, liassen of opgeplakte briefjes kunnen informatie aan het zicht onttrekken. Vaak vraagt een digitaliseringsbedrijf dan ook deze onderdelen te verwijderen of de stukken anderszins voor te bereiden zodat alle informatie toegankelijk is.
Wij helpen u uw archief voor te bereiden voor digitalisering. We kunnen uw archief reinigen, ongewenste onderdelen op een verantwoorde manier verwijderen en bestaande schade stabiliseren. Hierbij streven we naar minimale interventie: we doen niet meer dan noodzakelijk voor het behoud van uw collectie. Een klein scheurtje dat een verwaarloosbaar risico geeft op verdere schade laten we hierbij vaak ongemoeid. Hierin respecteren we de materiële integriteit van het stuk en besparen we u onnodige kosten. Voorafgaand aan de behandeling spreken we uw wensen en de bijzonderheden van het archief met u door en stellen we een behandelplan op.
Verpakken
Het overgrote deel van de schade aan collecties ontstaat tijdens het hanteren en verplaatsen van de stukken. Een goede verpakking zorgt ervoor dat deze schade tot een minimum wordt beperkt.
Een goede verpakking:
- bevat geen bestanddelen die schadelijk zijn voor het object;
- biedt het object voldoende bescherming bij het hanteren en transporteren;
- beschermt objecten tegen stof en de schadelijke invloed van licht en degradatieproducten;
- is stevig en bestand tegen herhaaldelijk hanteren, openen en sluiten;
- is logisch en begrijpelijk voor de gebruiker;
- zorgt voor een zo compact mogelijke berging;
- is voorzien van consequent en correct aangebrachte etiketten.
Voor archieven die gebonden zijn aan de Archiefwet gelden bijzondere eisen (de ICN-Kwaliteitseisen) die zijn vastgelegd in de Archiefregeling.
Hoogduin helpt u bij het uitdenken van een geschikt, ordelijk en ruimte-efficiënt verpakkingssysteem waarbinnen uw collectie optimaal is beschermd. Desgewenst kunnen we u het verpakken van uw archief uit handen nemen. Ook kunnen wij met u meedenken wanneer uw archief om bijzondere oplossingen vraagt.
Ontzuren en bufferen van papier
Papier dat gemaakt is na ca. 1830 is door het gebruikte productieproces vaak zuur. Zuur tast het papier aan en versnelt zo het natuurlijke verval, waardoor het verder verzuurt. De gevolgen hiervan kunnen desastreus zijn. Sterk verzuurd papier is zeer bros en kwetsbaar.
Om dit effect te voorkomen kan papier ontzuurd worden. Eén van de meest gebruikte methoden hiervoor is het Bookkeeper-proces. De te behandelen stukken worden hierbij in houders geplaatst en in een inerte vloeistof ondergedompeld, waarin zich hele fijne deeltjes magnesiumoxide bevinden. Het magnesiumoxide neutraliseert het zuur dat in het papier aanwezig is.
Doordat er een overmaat aan magnesiumoxide wordt gebruikt blijft er bovendien een alkalische reserve achter in het papier: een soort buffer om ook toekomstig zuur te neutraliseren. De levensduur van het papier wordt met deze behandeling verlengd. Zowel gebonden materiaal als losse stukken kunnen behandeld worden in onze machines. Bijzondere stukken en grote formaten kunnen we handmatig behandelen.
Hulp na calamiteiten
Een ongeluk zit in een klein hoekje: opkomend grondwater, een gesprongen leiding, een storing in uw klimaatbeheersingssysteem. Wanneer de luchtvochtigheid in een ruimte plotseling sterk stijgt, kan dit desastreuse gevolgen hebben voor uw papieren archief, collectie of verzameling. Snel en adequaat handelen kan de schade aanzienlijk beperken.
Hoogduin helpt u uw papieren archief of collectie veilig te stellen na een calamiteit. Door vocht en water bedreigde stukken kunnen we voor u laten invriezen om ze vervolgens te vriesdrogen in onze vriesdroogkasten. Wij kunnen uw archief of collectie vervolgens reinigen, eventuele schade behandelen en opnieuw verpakken.
Bij hoeveelheden tot ca. 12 strekkende meter nat geworden materiaal kunnen wij de bereddering uitvoeren (het verpakken en verwijderen van nat geworden materiaal). U kunt ons hiervoor altijd bellen. Wij bieden echter geen 24-uurscalamiteitenservice en zijn buiten kantoortijden niet altijd bereikbaar.
Naast ondersteuning bij calamiteiten kunnen we u helpen met het doen van een risicoanalyse en het opstellen van een calamiteitenplan. Hierin wordt vastgelegd waar de grootste gevaren liggen voor uw collectie en hoe het beste te handelen mocht het mis gaan. Dit kan een hoop ellende voorkomen.
Vriesdrogen
Bij vriesdrogen wordt bevroren materiaal onder vacuüm gebracht, waarbij het ijs sublimeert. De ijskristallen gaan direct over in gas en worden niet eerst vloeibaar. Hierdoor droogt het materiaal zonder dat het opnieuw nat wordt. Voor papier is vriesdrogen met name een uitkomst wanneer sprake is van waterschade. Het aan de lucht drogen van een grote collectie kost veel ruimte en kan vlekken, vervorming en zelfs een schimmelexplosie tot gevolg hebben. Door het materiaal in te vriezen wordt tijd gewonnen en kan soms voorkomen worden dat inkten uitlopen.
Bovendien is het bij sommige materialen, zoals kunstdrukpapier, bijzonder lastig deze aan de lucht te laten drogen zonder dat er onherstelbare verklevingen ontstaan. Bij grote hoeveelheden wordt vriesdrogen algemeen beschouwd als de beste methode om dit soort materiaal te drogen. Vriesdrogen kan ook voor andere materialen gebruikt worden, zoals voor foto’s.
Gammastralen
Gammastralen is een in Nederland veel gebruikte methode voor het bestrijden van schimmel en plaagdieren in archiefmateriaal. Door aangetast materiaal te doorstralen kan worden voorkomen dat de besmetting zich naar andere stukken in de collectie verspreidt. De hoogenergetische, elektromagnetische straling doodt niet alleen de schimmels, maar ook de schimmelsporen, waardoor deze niet meer kunnen ontkiemen.
Gammastralen hebben invloed op de conditie van uw archief. De methode moet daarom worden beschouwd als uiterste redmiddel wanneer er sprake is van een actieve besmetting en er geen mogelijkheid bestaat voor een alternatieve behandeling zoals reinigen of quarantaine in een voor plaagdieren ongunstig klimaat. Wij kunnen vaststellen of er sprake is van een actieve schimmelaantasting door middel van een biologische toets.
Wanneer de juiste dosis wordt gehanteerd, is de invloed van gammastralen op de conditie van uw archief minimaal. Hoogduin zorgt ervoor dat de dosis straling afgestemd wordt op het materiaal en het doel van de behandeling: schimmel of ongedierte. De behandeling vindt plaats per pallet, bij het bedrijf Steris (voorheen Synergy Health) in Ede. Hoogduin Papierrestauratoren verzorgt de doorstraling, inclusief aanmelding, palletiseren en transport. Desgewenst verzorgen wij de logistiek van plank tot plank.